Consumentenethiek

Het is belangrijk om na te denken over wat je koopt. Waarom? Omdat dat ethisch is. De meest voor de hand liggende producten of diensten zijn over het algemeen de minst ethisch verantwoorde. Dat deze producten voor iedereen beschikbaar zijn, dat is een feit. Je hebt ze (misschien) zelfs nodig om in een Westerse samenleving te kunnen functioneren. Maar zodra er alternatieven voor verschijnen, is het ‘beter’ daar zo snel mogelijk op over te stappen.

En dan heb ik het niet over ongezond eten of andere slechte gewoontes. Daarmee doe ik alleen mezelf tekort. Ik heb het over bedrijven en instellingen waar ik gedurende mijn leven gebruik van zal maken. McDonalds bijvoorbeeld, of Shell, of Microsoft. Maar ook winkelketens zoals Zeeman, Action, Wibra, en waarschijnlijk nog veel meer. Iedereen weet (of zou moeten weten) dat er ‘iets’ is met die bedrijven. Hoe is het anders mogelijk dat de eerstgenoemde categorie elk nieuw initiatief in de kiem smoort door haar weg te concureren? En hoe zou het anders mogelijks zijn dat de tweede categorie hun producten zó goedkoop kunnen aanbieden? Indirect heeft dat gevolgen voor mensen of natuur, die aan het begin van het productieproces stonden.

Wat dat dan is, en hoe erg dat is, daarover zijn de verschillende partijen het niet eens. En het is behoorlijk ingewikkeld om er achter te komen. Activisten hebben nog al eens de neiging te overdrijven of in hun eigen voordeel te rekenen. Lobbyisten daarentegen relativeren te veel, of laten onfrisse feiten gewoonweg achterwege.

Ik weet wel dat dit stukje niet professioneel en zeker niet volledig is. Ik ben dan ook een doodgewone consument die zijn best doet uit een wirwar van informatie te filteren, hoe hij zich het beste kan gedragen. Bijvoorbeeld. Wat voor merk koffie moet ik kopen om niet indirect andere mensen uit te buiten? En wat voor energiebedrijf kan ik het beste inschakelen als ik zo min mogelijk het milieu wil belasten? Wat kan ik het beste stemmen bij de eerstvolgende verkiezingen en waarom?

Waarom vraag ik me al deze dingen af? Noem het een messiascomplex. Maar ik denk, dat zolang ik blijf nadenken over mijn keuzes, ik meer geneigd ben het goede te doen. Het goede. Dat klinkt aanmatigend. Want wat is goed? En wie ben ik om goed te doen? Ik denk dat het ‘goede’ op het vlak van consumeren in de meeste gevallen meer passief dan actief is. Pijn, oorlog, uitbuiting, verval, een gat in de ozonlaag. We hebben het allemaal al. Zelfs al gaan we morgen met z’n allen voor het goede kiezen, dan nog kunnen we niet meer in de plus komen. Maar als dat beetje goeddoen er toe bijdraagt dat dingen niet erger worden dan ze zijn, dan heeft er al een grote verschuiving in mijn hoofd plaatsgevonden.

Ik heb de wil om goed te doen, al is dat goede niet meer dan van -1 een 0 proberen te maken. Wat daar voor nodig is? Vragen blijven stellen. Kritisch zijn. De waarheid willen weten. Informatie verzamelen. Onafhankelijke bronnen aanboren. Kortom blijvend je nieuwsgierige en scherpe neus in nieuwe onderwerpen willen steken. En vervolgens naar de conclusies die je trekt leven. In de meeste gevallen betekent dat extra moeite en geld investeren om van dezelfde soort producten en diensten gebruik te kunnen maken.

Ik wordt er wel eens moe van. Wat een klotewereld is dit toch. Waarom maken mensen winst ten koste van anderen of de natuur. Waarom zijn de sterkste bedrijven meestal de slechtste. Waarom houdt het dan nooit op? Op zulke momenten wil ik niet meer nadenken en gewoon weer alles consumeren wat ik tegenkom. Maar stoppen met nadenken is misschien wel het ergste dat er is. Daarmee veeg ik het geloof in mijn positie (of taak?) en de kracht van de underdog volledig uit. Gelukkig zullen er altijd mensen of instellingen zijn die me helpen met nadenken en onderzoeken.

Edit: toevallig lees ik net een stukje over de wanpraktijken van energiebedrijf Electrabel op de blog van Gerda. Koren op mijn molen. Nieuwsgierig? Ga naar www.electrabrol.be en bekijk het filmpje.