Patatten en voedselromantiek

‘Maar wat doe je daar dan precies?’

Als ik zeg dat ik bij tijd en wijle in een frietfabriek werk, stuit ik op veel opgetrokken wenkbrauwen en vragende ogen. Behalve mijn jongste broertje. Die stelt zich een soort luilekkerland van grote bergen friet met mayonaise voor, en dat ik dan temidden van die zaligheden mijn buikje vol mag eten. De rest van mijn omgeving heeft allemaal te lang op school gezeten om te weten wat er in een fabriek gebeurt.

Gelukkig sta ik niet aan een lopende band. Ik werk in een klein laboratorium midden in de fabriek. Dit klinkt wellicht intelligenter dan het is. Mijn werk bestaat uit het testen van frietjes, vet en zout. Kwaliteitsbewaking noemen ze dat. Concreet betekent het dat ik elke twintig minuten met twee emmertjes de fabriek inloop, deze vul met frietjes, en er dan in mijn hokje vanalles mee moet doen. Ik houd twee productielijnen in de gaten. De meeste friet wordt geproduceerd voor Mc Donalds en concurrent Burger King.

Ik weeg bijvoorbeeld een bepaalde hoeveelheid geblancheerde aardappelsliertjes af, en bak deze om te kijken of de kleur goed is. Is de friet te licht, dan wordt er suiker toegevoegd, is de friet te donker, dan gaat het waterpeil omhoog. Dit doe ik natuurlijk niet zelf. Ik geef mijn gegevens door via een portofoon aan de mannetjes bij de machines. Grote gespierde kerels, die zo’n jong grietje hardstikke leuk vinden. Ze komen vaak bij mij en mijn collega langs in het befaamde hokje, om een portie friet te eten of schuine moppen te vertellen.

Wat doe ik nog meer met de frieten? Ik kijk naar alle ziektes en oneffenheden die in de aardappel zitten. Elk vlekje kan iets anders betekenen. Stukjes schil, pitjes, groene of donkere vlekken, spikkels, glazigheid, en ga zo maar door. Voor elke vlek is weer een andere aanpak nodig. Als de friet té slecht is, kan ze niet verkocht worden, en dat kost veel geld. Hoe hoger het aantal rotte friet dat ik in mijn monster aantref, hoe hoger de spanning bij de mensen aan wie ik de gegevens doorgeef. Gelukkig zit ik in het middenlab. De friet die ik test kan nog bijgewerkt worden. Je hebt ook een eindlab. De frieten die daar getest worden zit al in de zakken. Als er dan iets misgaat, kunnen alle zakjes met de hand opengesneden worden…

Het is grappig om verstand te hebben van zo iets onbenulligs als friet. Als ik in de snackbar zit, kan ik aan mijn frietje zien wat er mis was met de machines. Bijvoorbeeld dat de messen waarmee de  aardappel wordt gesneden bot waren, of verkeerd afgesteld. Dat de friet te lang of te kort heeft gekookt, of dat het vet te heet of te koud was. Ik ken verschillende aardappelziektes en weet waarom het dit jaar een slechte oogst is geweest, en wat voor invloed dat heeft op de aardappel.

Door mijn werk ben ik anders aan gaan kijken tegen voedsel. Als ik vroeger in de supermarkt een zak friet zag liggen met daarop een plaatje van een boerderij en het opschrift: ‘Grootmoeders friet’, speelde dat ondanks alles toch op mijn gevoel. Maar nu ik diezelfde zakken met duizenden tegelijk uit een machine heb zien komen, moet ik alleen nog maar lachen om die onzin. Hetzelfde geldt voor alle ambachtelijk bereide steenovenpizza’s, en pastasauzen waarbij ze je in de reclame doen geloven dat ze door ferme Italiaanse huismoeders worden bereid. A-merken die een sfeer of imago willen meegeven doen me niets meer. Ze worden in dezelfde fabriek gemaakt als het veel goedkopere huismerk, met dezelfde onverschilligheid.