Een brokje cultuurpessimisme. Kijkt u mee naar de volgende cijfers.
(Okay, ik heb óóḱ een hekel aan statistiekjes. Ze zijn misleidend, worden vaak verkeerd geinterpreteerd en draaien mensen een rad voor de ogen. Maar het is vaak de snelste manier om iets weer te geven.)

Het aantal Europeanen daalt. Nu nog niet, maar binnenkort wel. In 2050 zijn er 40 miljoen Europeanen minder, terwijl er een miljard Aziaten bijkomen. Waarom? Europeanen krijgen minder kinderen. De hoeveelheid kinderen per vrouw ligt nu op anderhalf. Al zou het gemiddelde omhoog getrokken worden naar twee kinderen per vrouw, dan nog blijft de hoeveelheid Europeanen dalen.De daling slaat het hardste toe in veel voormalige Oostbloklanden (Rusland verliest tienduizend Russen per week), maar ook in West-Europa daalt nu al de hoeveelheid borelingen. Duitsland verliest jaarlijks twee procent Duitsers. Vanaf 2015 gaan er meer Europeanen dood dan er geboren worden.

Wat is het gevolg van deze dalende geboortecijfers? Extreme vergrijzing. Op dit moment staat tegenover vier werkende Europeanen één gepensioneerde. In 2050 is eenderde van de Europese bevolking pensioengerechtigd. De pensioensregelingen zoals deze in de meeste Europese landen functioneren, zijn dan niet meer betaalbaar.

Waarom ik hierover begin? Een professor vertelde dat Europa in bepaalde cultuurfilosofische stromingen in de VS het ‘continent van de dood’ wordt genoemd. Europa sterft uit, letterlijk en daarmee ook figuurlijk. Zij kijken met verbazing naar de zeer magere geboortepolitiek die Europese overheden voeren. Vrouwen stellen het krijgen van kinderen uit, omdat het funest is voor hun carriere, het is vaak niet combineerbaar. Dit leidt dan weer tot kleinere gezinnen of ongewenste onvruchtbaarheid, want na haar 35ste neemt de vruchtbaarheid van een vrouw snel af. Om een economische voortrekkersrol te kunnen blijven spelen, heb je werknemers nodig en deze moeten gebaard worden. Toch wordt er in de Nederlandse politiek (ik ken de Belgische situatie minder goed) vaak schamper van fokpremies gesproken, als het over stimuleren van kinderen krijgen gaat.

Maar kijk naar Scandinavische landen. Daar krijgen vrouwen meer en op jongere leeftijd kinderen dan in bijvoorbeeld Nederland. Tegelijkertijd zijn daar meer vrouwen die een fulltime baan hebben en daardoor ook meer vrouwen die topfuncties bekleden. Deze landen voeren al jaren een actieve geboortepolitiek in samenwerking met het bedrijfsleven. Het legt hen bepaald geen windeieren.

Waarom lees ik hier zo weinig over? Hebben veel Europese overheden of het bedrijfsleven dan werkelijk zo’n korte termijnvisie? Europa is een grote economische speler op wereldformaat, maar  nieuwe landen kloppen aan. Waarom worden vrouwelijke werknemers eerder ontmoedigd dan aangemoedigd om een gezin te stichten? Waarom wordt er tegelijkertijd geklaagd dat te weinig vrouwen hoge functies bekleden? Waarom is het óf kind, óf carriere?

Met al die buddies doe ik nogal wat internationale contacten, en daarmee cultuurschokken op. Zo zat ik gisteren aan de paasbrunch met een stel Polen en een meisje uit Litouwen. Hoewel ze totaal niet religieus zijn, hadden ze het hele weekend in de kerk gezeten en hun eten laten inzegenen door de priester. Het was een gezegende brunch met grote rollades en stukken gebak die de Poolse moeders naar hun kinderen hadden laten sturen. We deden een spel met gekookte eieren, waarbij elk kapotgeslagen ei werd opgegeten. Omdat iedereen een mandje vol ingezegende eieren had meegebracht… et cetera. Want eten kunnen ze, die Polen.

Zoals tot nu toe bij elk gesprek was gebeurt, kwam het onderwerp vanzelf op ‘buitenlanders’. Het was me al opgevallen dat de Poolse studenten nogal racistisch uit de hoek konden komen. Afrikanen, Aziaten, Arabieren en zelfs Joden, zonder blikken of blozen vertellen ze mij dat het criminelen zijn en profiteurs, die terug moeten naar hun eigen land. Ze maken grappen die meneer Wilders nog bleek om de neus zou doen worden. Vreselijk vinden ze het, die kleurlingen die de beste baantjes inpikken en door gemengde huwelijken voor de degeneratie van het blanke ras zorgen. Ik waande mij in de 19e eeuw.

Het zijn nog niet eens zozeer de standpunten die ze verkondigen, als wel een schaamteloze politiek incorrecte manier waarop ze het zeggen, die mij schokt. In Nederland en Belgie heb je genoeg mensen met frustraties of complottheorieen ten aanzien van iedereen die in de winter ook een kleurtje heeft. Maar zelfs de grootste Wilders adept wikt nog enigzins zijn woorden, omdat hij weet dat het voor een groot deel van de bevolking onnacceptabel is wat hij zegt. Deze Polen waren duidelijk nog nooit door iemand teruggefloten op hun woorden.

Na een beetje doorvragen bleek dat in Polen en Litouwen nauwelijks asielzoekers of gastarbeiders van buiten Europa te vinden zijn. Logisch als je tot eind jaren tachtig onder de Sovjet knoet hebt gezeten en pas sinds enkele jaren economisch aan het opkrabbelen bent. Ook hebben deze landen nooit kolonies gehad. Zij ervaren Leuven als zwart en schokkend. Ze zouden voor de grap naar Antwerpen moeten gaan. Het Litouwse meisje dat tandheelkunde studeerde, had haar eerste Afrikaanse patiënt in de stoel gehad. Vreselijk bang was ze geweest, ze durfde de man niet in zijn mond te kijken omdat ze niet wist wat ze er aan zou treffen. Ze had het ook maar niet aan haar ouders verteld. Die hadden haar vast en zeker terug naar Litouwen gehaald.

Op hun beurt waren zij geschokt dat ik zo rustig deed over de situatie in West-Europa. Ik probeerde uit te leggen dat in Nederland veel mensen uit de voormalige kolonies wonen en dat dit hun goede recht is. Maar ook dat sinds de jaren zestig veel Turkse en Marokkaanse gezinnen naar Nederland zijn gekomen op uitnodiging van de Nederlandse regering. Het mocht niet baten. Hoe kun je dan nog trots zijn op je vaderland, als het bevuild is? It makes my heart cry when you talk about it, riep iemand. Met deze dramatische uitingen van nationalisme kon ik dan weer niets.

Uiteindelijk denk ik dat het neerkomt op een soort van naief conservatisme. Want hoe bang ze zijn voor de zwarte invasie, zo makkelijk doen ze over illegale prostitutie en alcoholmisbruik. Het is maar net waar je aan gewend bent.